Waarom het afschaffen van de IVA-uitkering een recept is voor menselijk drama

Er waait een gure wind door het landschap van de sociale zekerheid. Recent adviseerde een ambtelijke werkgroep in het rapport ‘Werk aan de WIA’ om de IVA-uitkering voor nieuwe gevallen af te schaffen. Het doel? De enorme werkdruk bij het UWV verminderen en de beoordelingen versimpelen. Het klinkt op papier misschien als een efficiënte oplossing voor een vastgelopen systeem, maar de praktijk is een stuk weerbarstiger. Bij Matchvermogen zien we dagelijks wat de gevolgen zijn als we de menselijke maat uit het oog verliezen. Het afschaffen van de IVA-uitkering lijkt meer op een pleister plakken op een gapende wond dan op een structurele oplossing.

Wat is de IVA ook alweer?

De IVA is bedoeld voor mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Kort gezegd: mensen die echt niet meer kunnen en waarbij de kans op herstel nihil is. Deze groep krijgt nu rust en financiële zekerheid, zonder de constante druk van re-integratieverplichtingen. Door deze uitkering af te schaffen en iedereen in de WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten) te plaatsen, dwingen we mensen die terminaal ziek zijn of ernstige chronische beperkingen hebben terug in een systeem van activering. Maar wie heeft daar eigenlijk baat bij?

Een praktijkvoorbeeld: de grens van belastbaarheid

Laten we eens kijken naar een casus die wij onlangs begeleidden richting een IVA uitkering. Een vrouw van 64 jaar met slechts één hand. Bovendien kon zij vanwege haar medische conditie geen zon verdragen (zeer zeldzaam) en was beeldschermwerk absoluut onmogelijk door een oogaandoening. In het huidige systeem is zij gelukkig ingestroomd in de IVA. Stel je nu voor dat de IVA niet meer bestaat. In de nieuwe plannen zou zij in de WGA terechtkomen. Moeten wij als arbeidsdeskundigen dan voor de derde keer een re-integratietraject tweede spoor adviseren? Gaan we haar serieus vragen om te solliciteren op functies die simpelweg niet bestaan voor iemand met haar specifieke beperkingen? Kortom, we creëren een schijnwerkelijkheid die alleen maar energie en geld kost.

De illusie van de veranderende arbeidsmarkt

Men roept vaak dat de arbeidsmarkt fundamenteel verandert en dat er voor iedereen wel een plekje is. Hoewel wij bij Matchvermogen altijd kansen zien, moeten we ook eerlijk blijven. De bereidheid van werkgevers om iemand met een complex medisch dossier en een no-riskpolis aan te nemen is in de praktijk vaak beperkt. Zeker voor kleine ondernemers is het risico enorm. Als een ‘no-risker’ tijdens het re-integratieproces opnieuw uitvalt, begint het hele circus van voren af aan. Dat kost een ondernemer bergen energie en tijd die zij liever in hun bedrijf steken. Het geforceerd aan het werk helpen van mensen die medisch gezien “op” zijn, is daarom een doodlopende weg en kost echt bakken met geld.

Het echte probleem: kwaliteit van de beoordelingen

Het rapport stelt dat de IVA-beoordeling te complex en tijdrovend is voor verzekeringsartsen. Dat klopt, er is een schreeuwend tekort aan artsen. Echter, de oplossing ligt niet in het afschaffen van de uitkering, maar in het fundamenteel verbeteren van de kwaliteit en transparantie van de beoordelingen. Bij Matchvermogen zien we keer op keer kromme onderbouwingen die medisch simpelweg niet deugen; van aannames die haaks staan op de literatuur tot mensonterende re-integratieadviezen voor terminale patiënten. Dit is geen onwil van de individuele arts, maar een symptoom van een gesloten, verouderd systeem.

De sleutel tot verbetering ligt in het openbreken van de ‘black box’ die het UWV hanteert. Het Claimbeoordelings- en Borgingssysteem (CBBS) is momenteel volledig afgeschermd voor de buitenwereld. Door dit systeem openbaar te maken, creëren we de broodnodige transparantie. Als we allemaal kunnen meekijken naar de achterliggende logica, kunnen we het systeem collectief verbeteren en foutieve aannames elimineren. In een tijdperk van technologische vooruitgang kunnen we artsen bovendien ondersteunen met AI-gedreven tooling. Dit helpt hen om op basis van de meest actuele medische data sneller tot loepzuivere conclusies te komen, waardoor de werkdruk daalt zonder dat de kwaliteit verwatert.

De kern van de beoordeling hoeft namelijk helemaal niet zo complex te zijn: iemand met een vage prognose blijft normaliter in de WGA, terwijl iemand met een concrete, duurzame prognose recht heeft op een IVA. Het is logisch dat je bij een vage prognose meer onderbouwing moet verzamelen, anders kan iedereen een IVA krijgen. Dat is nu dus al een goede filtering. Het is onbegrijpelijk dat deze logica in de praktijk zo vaak verloren gaat. Wat bovendien steekt, is dat de kosten van slechte beoordelingen die onvermijdelijk leiden tot slepende bezwaar- en beroepsprocedures blijkbaar uit een ander ‘potje’ komen. Hierdoor ontbreekt de financiële prikkel om te investeren in de kwaliteit aan de voorkant. Het wordt tijd dat we stoppen met symptoombestrijding en de focus verleggen naar een open, technologisch ondersteund systeem waar de menselijke maat en medische feiten weer centraal staan.

De rol van de arbeidsdeskundige

Een goed arbeidsdeskundig onderzoek is hierin cruciaal. Een arbeidsdeskundige kijkt namelijk verder dan alleen de medische beperkingen; wij kijken naar de interactie tussen mens, werk en inkomen. Als een verzekeringsarts een halfslachtig oordeel geeft, is de arbeidsdeskundige vaak de laatste strohalm die kan duiden dat werk écht niet meer mogelijk is. Door de IVA af te schaffen, wordt de taak van de arbeidsdeskundige bijna onmogelijk gemaakt. Je moet dan namelijk een ‘restverdiencapaciteit’ gaan vaststellen bij mensen die feitelijk niets meer kunnen verdienen. Het antwoord? Geen idee.

De vloedgolf aan bezwaren en rechtszaken

Wat gaat er gebeuren als we mensen die 80-100% arbeidsongeschikt zijn toch in de WGA houden? Men zal moeten blijven aantonen dat men niet kan werken. Dit leidt tot een enorme toename van herbeoordelingen en een eindeloze stroom aan bezwaarzaken. Omdat de belangen (zeker met een verkorte WW-duur in het vooruitzicht) alleen maar groter worden, zullen werknemers elk besluit van het UWV aanvechten. In plaats van de werkdruk te verlagen, zal het afschaffen van de IVA-uitkering de juridische afdelingen van het UWV en advocatenkantoren juist overspoelen. Ook de re-integratiebureaus zullen zich aanmelden bij het UWV om alles wat UWV nu al niet kan uitvoeren van harte over te nemen.

Wat kost dat eigenlijk? De prijs van zinloze activering

Laten we de financiële kant van dit verhaal eens messcherp onder de loep nemen. Het afschaffen van de IVA-uitkering wordt gepresenteerd als een besparing, maar wie de optelsom maakt, ziet al snel dat het tegendeel waar is. Wanneer we mensen die feitelijk niet meer kunnen werken toch door de re-integratiemolen duwen, zetten we een peperduur circus in gang. De kosten per dossier lopen namelijk razendsnel op tot bedragen waar een ondernemer bleek van wegtrekt.

Om een beeld te geven van de investering zonder rendement, zetten we de directe kosten op een rij:

• Spoor 2 traject: Een gemiddelde begeleiding door een re-integratiebureau kost al snel € 4.500 exclusief btw.
• Arbeidsdeskundig onderzoek: Voor een gedegen rapportage over de restverdiencapaciteit bent u tussen de € 900 en € 1.200 kwijt.
• Bedrijfsarts en Arbodienst: Periodieke consulten, probleemanalyse en bijstellingen kosten gemiddeld € 1.500 tot € 2.500 per jaar.
• Juridische kosten: Vanwege de grote belangen volgen er bijna standaard bezwaarzaken, wat duizenden euro’s aan advocaatkosten met zich meebrengt.
• Indirect leed: denk aan mensen die in de bijstand terecht komen en daar weer allemaal zorgverleners en instanties om zich heen krijgen puur omdat er een restverdiencapaciteit wordt vastgesteld

De blackbox van het UWV en de premiedruk

Bovendien is er een enorme verborgen kostenpost: de WIA-instroomcijfers en de bijbehorende premies. Bij een IVA-toekenning is de situatie helder. De uitkering wordt landelijk gefinancierd en de werkgever is verlost van verdere re-integratieverplichtingen en financiële risico’s in het dossier. Het dossier gaat ‘op slot’.

Echter, door de IVA af te schaffen, belandt iedereen in de WGA. Dit is financieel gezien een black box. Voor (middel)grote werkgevers betekent dit dat de schadelast van deze uitkeringen tot wel tien jaar lang direct of indirect via een hogere Whk-premie (Werkhervattingskas) wordt doorbelast. Je betaalt als werkgever dus jarenlang mee aan een uitkering voor iemand die aantoonbaar niet meer kán werken, terwijl het UWV ondertussen kostbare tijd en mankracht verspilt aan het monitoren van een dossier dat feitelijk een dood spoor is. Hetzelfde geldt overigens voor eigenrisicodragers. We zijn heel benieuwd hoe daar over is nagedacht, maar we zien het nergens in de uitwerking staan van het nieuwe beleidsvoorstel.

Als we deze trajecten en premieverhogingen inzetten voor mensen waarvan we medisch gezien al weten dat het resultaat nihil zal zijn, gooien we maatschappelijk geld in een bodemloze put. Het is een vorm van ‘bezigheidstherapie’ die per dossier gemakkelijk kan oplopen tot tienduizenden euro’s, zonder dat er ook maar één dag arbeid wordt verricht. Kortom, het afschaffen van de IVA is geen bezuiniging, maar een dure verschuiving van de rekening naar de werkgever of het collectief.

De psychologische impact van ‘moeten’

Voor een werknemer die al jaren vecht tegen een ernstige ziekte, is de IVA vaak de enige manier om het hoofdstuk ‘werk’ waardig af te sluiten. Het geeft de rust die nodig is voor herstel of acceptatie. Door die mensen in een WGA-stelsel te dwingen, ontnemen we hen die rust. Ze blijven hangen in een status van “nog niet goed genoeg bevonden om te stoppen”, wat vaak leidt tot een verslechtering van de psychische en fysieke gezondheid. Bovendien voelen zij zich vaak een nummer in een systeem dat geen oog heeft voor hun werkelijke situatie.

Is de WGA 80-100% het nieuwe zwarte gat?

Als de plannen doorgaan, krijgen we een enorme groep mensen in de WGA 80-100% die daar eigenlijk niet thuishoren. Zij moeten in theorie weer aan de slag, maar hebben vaak een restverdiencapaciteit van misschien 10%. Waar gaat iemand in vredesnaam die 10% benutten? Er is vrijwel geen werkgever die een werkplek inricht voor iemand die slechts voor een fractie van de tijd inzetbaar is en waarbij het risico op uitval gigantisch blijft. We creëren hiermee een organisatorisch kaartenhuis dat bij de eerste de beste windvlaag in elkaar stort.

De harde realiteit van loonwaarde en risicomanagement

Bij Matchvermogen voeren wij dagelijks loonwaarde-onderzoeken uit. De praktijk is ontnuchterend: zelfs wanneer een werkgever een subsidie van 30% of 40% kan krijgen via loonkostensubsidie, staan ze vaak niet te springen om iemand met een complex medisch verleden aan te nemen of no risk. Beleidsmakers denken heel theoretisch dat een WGA-status met een no-riskpolis aantrekkelijk is, maar een ondernemer denkt primair aan risicomanagement.

Als een werkgever kan kiezen tussen een fitte medewerker of een kandidaat met een WIA-rugzak vol medische kanttekeningen, dan is de keuze snel gemaakt. Dat heeft niets te maken met een gebrek aan sociale wil, maar alles met realiteitszin. Het begeleiden van een kwetsbare werknemer kost namelijk bakken met tijd en energie. Bovendien is het systeem van loonwaardemetingen inmiddels veranderd in een bureaucratisch monster waar het soms wel “balletje-balletje” lijkt wie welke waarde toegekend krijgt.

De impact van AI op de onderkant van de arbeidsmarkt

Daarnaast zien we een zorgwekkende trend op de arbeidsmarkt. Mensen in de WIA zijn vaak aangewezen op parttime functies met een lage fysieke of psychische belasting, zoals repeterend administratief werk. Laat dit nu precies het segment zijn dat door de opkomst van AI in razend tempo wordt weggeautomatiseerd.

De afgelopen jaren was de arbeidsmarkt gunstig door de enorme krapte, maar het tij is aan het keren. Voor kwetsbare groepen wordt de drempel om mee te komen alleen maar hoger. Als we mensen zonder medische beperkingen al zien worstelen met de veranderende eisen, hoe gaan we dan mensen met een 80-100% beperking duurzaam aan de slag helpen? Er lijkt totaal niet te worden nagedacht over deze fundamentele verschuivingen. Zonder de IVA creëren we simpelweg een nieuwe klasse van ‘kanslozen’ die gevangen zitten in een systeem van zinloze verplichtingen.

Een pleidooi voor de menselijke maat

Het IBO-rapport heeft gelijk dat het stelsel vastloopt. De instroom is hoog en de wachtlijsten zijn onacceptabel. Maar de oplossing moet gezocht worden in preventie aan de voorkant en kwalitatief goede beoordelingen door kundige professionals. Het lukraak afschaffen van een vangnet voor de allerzwaksten is geen beleid, dat is een bezuinigingsmaatregel vermomd als efficiëntie-slag. Laten we stoppen met “re-integratiebedrijfje spelen” op plekken waar geen re-integratie mogelijk is en echt eens nadenken over de toekomst van de arbeidsmarkt.

Conclusie

Het afschaffen van de IVA-uitkering is een fundamenteel slecht idee. Het miskent de realiteit van ernstig zieke mensen, legt een onmogelijke druk op werkgevers en zal leiden tot een explosie aan juridische procedures. Bovendien jaagt het de maatschappij op kosten zonder dat er ook maar één persoon duurzaam door aan het werk komt. Het komt uit een ander potje dus het probleem is op papier verdwenen. Bij Matchvermogen pleiten we voor een stelsel waarin we kijken naar wat wél kan, maar waarin we ook het lef hebben om te zeggen wanneer het écht niet meer gaat. Alleen dan blijft ons sociale stelsel rechtvaardig en houdbaar.

Waarom kiezen voor Matchvermogen?

Bent u werkgever en worstelt u met een complex dossier? Of vraagt u zich af wat de gevolgen van de huidige wetgeving zijn voor uw organisatie? Matchvermogen biedt helder arbeidsdeskundig advies en begeleiding bij tweede spoor trajecten. Wij geloven in eerlijkheid: als re-integratie zinvol is, zetten we ons voor 200% in. Maar als een IVA-aanvraag de enige juiste weg is, onderbouwen we dat met de nodige expertise.

• Deskundig advies: Onze arbeidsdeskundigen kennen de wet- en regelgeving door en door.
• Mensgerichte aanpak: Wij kijken naar de persoon achter het dossier.
• Resultaatgericht: Wij voorkomen onnodige kosten en juridische rompslomp.

Wilt u weten wat wij voor u kunnen betekenen in dit veranderende landschap? Neem vandaag nog contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek of vraag direct een offerte aan. Samen zorgen we voor een oplossing die écht werkt.

Direct meer informatie?

Niels, Medisch arbeidsdeskundige